از یک نمایشگاه بین‌المللی تا افق تازه‌ای برای اقتصاد فارس

گاهی ارزش یک رویداد را نه در روز افتتاحیه، نه در ازدحام غرفه‌ها و نه حتی در مراسم اختتامیه، بلکه باید در فرصت‌هایی جست‌وجو کرد که برای آینده یک سرزمین می‌آفریند. دومین نمایشگاه بین‌المللی شیراز اکسپو ۱۴۰۵ را می‌توان از همین زاویه نگریست؛ رویدادی که با گردهم‌آوردن فعالان اقتصادی، تولیدکنندگان، سرمایه‌گذاران و هیئت‌های تجاری خارجی، ظرفیت‌های فارس را در معرض دید بازارهای تازه قرار داد و زمینه‌ای برای شکل‌گیری همکاری‌های اقتصادی جدید فراهم کرد.

در همین ابتدا، لازم می‌دانیم از تلاش‌های دکتر مسعود گودرزی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری فارس، و مجموعه مدیران، کارشناسان و فعالانی که در برنامه‌ریزی و برگزاری این رویداد نقش داشتند، صمیمانه قدردانی کنیم. برگزاری یک نمایشگاه بین‌المللی با رویکرد اقتصادی، آن هم در شرایطی که تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران با دشواری‌های متعدد مواجه‌اند، اقدامی قابل‌توجه است؛ اقدامی که ارزش آن زمانی بیشتر نمایان می‌شود که آثارش در ماه‌ها و سال‌های آینده به رونق تولید، گسترش تجارت و ایجاد فرصت‌های شغلی بینجامد.

عنوان این یادداشت، «پایان اکسپو، شروع شیرازِ مسعود است»، صرفاً یک عبارت تشریفاتی نیست؛ اشاره به این واقعیت دارد که پایان یک نمایشگاه موفق می‌تواند آغاز مرحله‌ای مهم‌تر باشد: مرحله تبدیل ارتباطات به قرارداد، ظرفیت به سرمایه‌گذاری و استعدادهای اقتصادی فارس به ثروت و اشتغال پایدار.

اعداد و نشانه‌هایی که از یک فرصت اقتصادی حکایت می‌کنند

دومین شیراز اکسپو از ۱۹ تا ۲۴ مهرماه ۱۴۰۵ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی فارس برگزار شد. به گزارش تسنیم، در آیین افتتاحیه، ۱۵۵ غرفه و حضور ۳۴۳ مهمان خارجی از ۱۳ کشور اعلام شد. گزارش اختتامیه نیز از حضور بیش از ۳۵۰ نفر در قالب هیئت‌های تجاری از ۱۴ کشور خبر داد. این تفاوت جزئی در آمار افتتاحیه و اختتامیه، با توجه به زمان گزارش‌ها قابل توضیح است و تصویر نهایی، از مشارکت بین‌المللی گسترده‌تر در روزهای برگزاری حکایت دارد.

اهمیت این ارقام زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم چنین گردهمایی‌هایی، در صورت برنامه‌ریزی حرفه‌ای، می‌توانند هزینه و دشواری ارتباط مستقیم میان تولیدکننده و خریدار را کاهش دهند. تولیدکننده‌ای که پیش‌تر برای یافتن بازار صادراتی ناچار به طی مسیری طولانی بود، اکنون امکان دارد در یک فضای مشترک با خریدار خارجی مذاکره کند، محصول خود را معرفی کند و درباره قیمت، کیفیت، استاندارد، تأمین مستمر و شرایط همکاری به گفت‌وگو بنشیند.

بر اساس گزارش اختتامیه، شرکت‌کنندگان در این نمایشگاه به‌طور میانگین بین یک تا پنج قرارداد یا تفاهم‌نامه همکاری ثبت کردند. همچنین از توافق‌هایی در حوزه جذب سرمایه‌گذاری، از جمله احداث نیروگاه یک‌مگاواتی و بررسی سرمایه‌گذاری هیئت تجاری پاکستان در واحدهای صنعتی، خبر داده شد.

اینها نشانه‌های امیدوارکننده‌ای هستند؛ البته باید میان تفاهم‌نامه، قرارداد قطعی و سرمایه‌گذاری تحقق‌یافته تفاوت گذاشت. ارزش نهایی این توافق‌ها در ادامه مسیر و با اجرای تعهدات طرفین مشخص خواهد شد. اما شکل‌گیری چنین ارتباطاتی، نخستین حلقه از زنجیره‌ای است که می‌تواند به توسعه اقتصادی منجر شود.

در همین رویداد، حدود شش تا هفت قرارداد میان هلدینگ‌های بزرگ کشور و مجموعه‌های دانش‌بنیان و تولیدی استان، هم‌زمان با همایش روز سرمایه‌گذاری، منعقد شد. این همکاری‌ها از آن جهت اهمیت دارند که اتصال بنگاه‌های تولیدی و شرکت‌های فناور به مجموعه‌های بزرگ اقتصادی می‌تواند زمینه انتقال دانش، توسعه بازار، افزایش ظرفیت تولید و ارتقای توان رقابتی بنگاه‌های کوچک‌تر را فراهم کند.

این ارقام، بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی مسئولان و برگزارکنندگان است و هنوز برای سنجش ارزش نهایی اقتصادی آنها باید منتظر گزارش‌های تکمیلی ماند. بااین‌حال، آنچه اکنون می‌توان با اطمینان گفت، فراهم‌شدن زمینه‌ای جدی‌تر برای ارتباط اقتصادی میان فارس و مجموعه‌ای از بازیگران داخلی و خارجی است.

مسعود گودرزی؛ نگاه فراتر از مراسم و غرفه‌ها

یکی از نکات قابل‌توجه در رویکرد دکتر مسعود گودرزی، تأکید بر این موضوع بود که موفقیت شیراز اکسپو را نباید با تعداد غرفه‌ها یا شمار بازدیدکنندگان سنجید؛ معیار اصلی، شکل‌گیری بازارهای جدید، جذب سرمایه، انعقاد قرارداد و برقراری ارتباطات اقتصادی پایدار است.

این نگاه، از منظر علم اقتصاد و مدیریت توسعه، نگاهی اصولی است. نمایشگاه زمانی به ابزار توسعه تبدیل می‌شود که از یک رویداد مقطعی فراتر برود و به بخشی از سیاست مستمر توسعه بازار و سرمایه‌گذاری تبدیل شود.

گودرزی پیش از برگزاری نمایشگاه نیز بر شناخت بازارهای هدف، بررسی نیاز خریداران، انجام مذاکرات حرفه‌ای و پیگیری توافق‌ها پس از پایان نمایشگاه تأکید کرده بود. او همچنین از برنامه‌ریزی در سه مرحله پیشااکسپو، حین برگزاری و پسااکسپو سخن گفته بود؛ رویکردی که نشان می‌دهد اصل موضوع، صرفاً برگزاری چند روز نمایشگاه نیست، بلکه طراحی یک فرایند اقتصادی ادامه‌دار است.

از منظر مدیریتی، همین نکته اهمیت دارد: نمایشگاه باید نقطه شروع ارتباط باشد، نه نقطه پایان آن.

اگر ارتباط تولیدکننده با خریدار خارجی پس از پایان نمایشگاه حفظ شود، اگر موانع حقوقی و اجرایی قراردادها پیگیری شود، اگر سرمایه‌گذار برای دریافت مجوز و راه‌اندازی پروژه با مسیر روشن و پاسخ‌گو روبه‌رو باشد و اگر دستگاه‌های اجرایی در زمان مناسب تصمیم بگیرند، آنگاه رویداد نمایشگاهی می‌تواند به نتایج واقعی اقتصادی منتهی شود.

از این رو، قدردانی از دکتر گودرزی تنها قدردانی از برگزاری یک رویداد نیست؛ قدردانی از تلاشی است که می‌تواند اقتصاد استان را به سمت نگاه بازارمحور، سرمایه‌پذیر و نتیجه‌گرا سوق دهد. البته ادامه این مسیر، به پیگیری منظم و همکاری همه دستگاه‌های مرتبط نیاز دارد.

از هانوفر تا گوانگ‌ژو؛ نمایشگاه چگونه به موتور اقتصاد تبدیل می‌شود؟

برای درک ظرفیت شیراز اکسپو، بد نیست نگاهی به تجربه برخی نمایشگاه‌های معتبر جهان بیندازیم؛ البته نه برای مقایسه شتاب‌زده اندازه و امکانات آنها، بلکه برای شناخت الگویی که می‌توان از آن آموخت.

نمایشگاه صنعتی هانوفر آلمان، موسوم به HANNOVER MESSE، یکی از مهم‌ترین رویدادهای صنعتی جهان است. طبق آمار رسمی برگزارکنندگان، دوره ۲۰۲۶ آن حدود سه‌هزار شرکت نمایشگاهی و ۱۱۰ هزار بازدیدکننده داشت. در این رویداد، ارتباط میان صنایع، فناوری، انرژی، اتوماسیون و تصمیم‌گیرندگان اقتصادی، بخش مهمی از فلسفه برگزاری را تشکیل می‌دهد. برگزارکنندگان همچنین خدمات ویژه‌ای برای تطبیق هدفمند هیئت‌های تجاری و اتصال آنها به شرکای مناسب فراهم می‌کنند.

در سوی دیگر، نمایشگاه واردات و صادرات چین، مشهور به Canton Fair، با استفاده از سازوکارهای حرفه‌ای ارتباط خریدار و فروشنده، خدمات تطبیق تجاری و ابزارهای دیجیتال، به شرکت‌ها کمک می‌کند تأمین‌کنندگان مناسب را بیابند و مذاکرات را از مرحله آشنایی به مرحله همکاری نزدیک کنند.

درس مشترک این تجربه‌ها روشن است: نمایشگاه موفق تنها مکانی برای دیده‌شدن کالا نیست؛ زیرساختی برای ایجاد رابطه اقتصادی است.

شیراز اکسپو نیز می‌تواند در مسیر تبدیل‌شدن به چنین بستری گام بردارد. فارس با برخورداری از ظرفیت‌های متنوع صنعتی، معدنی، کشاورزی، غذایی، گردشگری، صنایع‌دستی و دانش‌بنیان، امکان آن را دارد که یک رویداد سالانه را به درگاهی برای ورود مستمر خریداران و سرمایه‌گذاران تبدیل کند.

البته شیراز اکسپو هنوز از نظر ابعاد و زیرساخت با رویدادهایی مانند هانوفر و کانتون قابل‌قیاس نیست؛ اما مقایسه درست، مقایسه تعداد غرفه‌ها نیست، بلکه بررسی مسیر توسعه است. نمایشگاه‌های بزرگ جهان نیز با استمرار، اعتمادسازی، خدمات تخصصی و پیگیری ارتباطات اقتصادی به جایگاه کنونی رسیده‌اند.

اگر فارس بتواند از تجربه آنها در حوزه تطبیق خریدار و فروشنده، برنامه‌ریزی جلسات تجاری، معرفی حرفه‌ای فرصت‌های سرمایه‌گذاری و پیگیری نتایج استفاده کند، شیراز اکسپو می‌تواند در سال‌های آینده به یکی از ابزارهای مؤثر دیپلماسی اقتصادی جنوب کشور تبدیل شود.

فرصت‌های سرمایه‌گذاری؛ فاصله میان معرفی ظرفیت و خلق ثروت

یکی از محورهای مهم اکسپو، معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری استان بود. در گزارش‌های پیش از نمایشگاه، از آماده‌سازی ۲۲۳ فرصت سرمایه‌گذاری سخن گفته شد. همچنین در گزارشی دیگر، مدیرکل امور اقتصادی و دارایی فارس از افزایش فهرست فرصت‌ها به ۴۸۴ مورد با ارزش اعلامی ۹٫۴ میلیارد یورو خبر داد.

این ارقام، از گستردگی ظرفیت‌های بالقوه استان حکایت می‌کنند؛ اما باید بر یک نکته مهم تأکید کرد: ارزش اعلام‌شده فرصت‌های سرمایه‌گذاری با سرمایه جذب‌شده و هزینه‌کرد واقعی یکسان نیست. این فرصت‌ها زمانی به دستاورد اقتصادی تبدیل می‌شوند که سرمایه‌گذار، طرح توجیهی قابل اتکا، بازار فروش، زیرساخت مناسب، مجوزهای روشن و چشم‌انداز قابل پیش‌بینی داشته باشد.

اینجاست که نقش مدیریت اقتصادی استان برجسته می‌شود. معرفی فرصت‌ها، گام نخست است؛ آماده‌سازی بسته‌های سرمایه‌گذاری، کاهش ابهام‌های اداری، تسهیل تأمین مالی و همراهی با سرمایه‌گذار تا مرحله اجرا، حلقه‌های بعدی این مسیر هستند.

در همین چارچوب، تأکید گودرزی بر تکمیل زنجیره‌های ارزش اهمیت ویژه‌ای دارد. فارس در بخش‌های صنعت، معدن و کشاورزی از ظرفیت‌های قابل توجهی برخوردار است، اما افزایش تولید به‌تنهایی تضمین‌کننده افزایش درآمد نیست. آنچه ارزش اقتصادی را بالا می‌برد، فرآوری، تکمیل زنجیره تولید، توسعه فناوری، بسته‌بندی استاندارد، بازاریابی و دسترسی به بازارهای پایدار است.

برای مثال، محصول کشاورزی زمانی ارزش افزوده بیشتری ایجاد می‌کند که در کنار تولید اولیه، صنایع تبدیلی، سردخانه، بسته‌بندی و شبکه توزیع صادراتی نیز توسعه یابد. در معدن نیز فرآوری و تولید محصولات پایین‌دستی می‌تواند سهم بیشتری از ارزش نهایی را در داخل استان نگه دارد.

این همان مسیری است که می‌تواند نمایشگاه را از معرفی ظرفیت‌های موجود به محرکی برای ایجاد ظرفیت‌های تازه تبدیل کند.

چرا آثار واقعی اکسپو در ماه‌ها و سال‌های آینده آشکار می‌شود؟

توسعه اقتصادی، حاصل یک رویداد چندروزه نیست؛ حاصل انباشت تصمیم‌های درست، سرمایه‌گذاری مستمر، ارتباطات پایدار و اجرای دقیق برنامه‌هاست.

اقتصاددانانی چون جوزف استیگلیتز بارها بر اهمیت نهادهای کارآمد، دسترسی به فرصت‌ها و نقش سیاست‌گذاری در شکل‌گیری رشد اقتصادی تأکید کرده‌اند. از این منظر، جذب سرمایه تنها به معرفی یک فرصت وابسته نیست؛ اعتماد سرمایه‌گذار به ثبات تصمیم‌ها، کیفیت نهادها، شفافیت مقررات و امکان فعالیت اقتصادی نیز اهمیت دارد.

همچنین مایکل پورتر، نظریه‌پرداز برجسته رقابت‌پذیری، بر اهمیت خوشه‌های اقتصادی و پیوند میان بنگاه‌ها، تأمین‌کنندگان، فناوری و بازار تأکید دارد. بر اساس این نگاه، قدرت اقتصادی یک منطقه تنها در تعداد کارخانه‌ها یا حجم منابع طبیعی آن خلاصه نمی‌شود؛ کیفیت ارتباط میان اجزای اقتصاد نیز تعیین‌کننده است.

شیراز اکسپو می‌تواند به تقویت همین ارتباطات کمک کند: ارتباط صنعت با فناوری، کشاورزی با صنایع تبدیلی، تولیدکننده با صادرکننده، سرمایه‌گذار با فرصت اقتصادی و بنگاه‌های کوچک با مجموعه‌های بزرگ.

اگر این ارتباطات در ادامه به پروژه‌های اجرایی تبدیل شوند، دستاوردها می‌توانند به‌تدریج در افزایش تولید، توسعه بازار، اشتغال و رشد درآمد بنگاه‌ها نمایان شوند. چنین نتایجی معمولاً یک‌شبه به دست نمی‌آیند؛ اما می‌توانند در افق میان‌مدت و بلندمدت اثرگذار باشند.

اقتصاد فارس، فراتر از مرکز استان

یکی از معیارهای مهم موفقیت این رویداد در آینده، آن است که منافع آن به شیراز محدود نماند و ظرفیت‌های شهرستان‌های فارس نیز سهم مناسبی از فرصت‌های اقتصادی پیدا کنند.

ممسنی و رستم، مانند دیگر شهرستان‌های استان، باید بتوانند از چنین رویدادهایی برای معرفی ظرفیت‌های تولیدی، کشاورزی، دامداری، صنایع غذایی، گردشگری و صنایع‌دستی خود بهره ببرند. حضور در یک نمایشگاه، به‌خودی‌خود کافی نیست؛ آنچه اهمیت دارد، شکل‌گیری ارتباط با خریدار، یافتن شریک تجاری، جذب سرمایه و تعریف پروژه مشخص است.

به همین دلیل، استمرار شیراز اکسپو می‌تواند فرصتی برای طراحی بسته‌های سرمایه‌گذاری شهرستان‌محور باشد؛ بسته‌هایی که به‌جای معرفی کلی ظرفیت‌ها، پروژه‌های دارای بازار، برآورد مالی، نیاز زیرساختی و مسیر روشن اجرا را در اختیار سرمایه‌گذاران قرار دهند.

اگر در دوره‌های آینده، فرصت‌های اقتصادی شهرستان‌ها با همین نگاه حرفه‌ای معرفی شود، نمایشگاه می‌تواند به ابزاری برای توزیع متوازن‌تر فرصت‌های رشد در سطح استان تبدیل شود؛ موضوعی که هم به نفع شهرستان‌هاست و هم از نظر اقتصادی، ظرفیت کلی فارس را افزایش می‌دهد.

یک رویداد موفق، نیازمند پیگیری پس از اختتامیه است

اکنون که دومین شیراز اکسپو به پایان رسیده، مهم‌ترین مرحله آغاز شده است: مرحله پیگیری.

پیشنهاد می‌شود دستاوردهای نمایشگاه در قالب گزارشی شفاف و دوره‌ای منتشر شود؛ گزارشی که مشخص کند چه تعداد قرارداد قطعی منعقد شده، چه میزان سرمایه وارد مرحله اجرا شده، کدام مذاکرات به همکاری پایدار رسیده و چه تعداد فرصت شغلی به‌صورت واقعی ایجاد شده است.

همچنین تشکیل سازوکاری برای پیگیری توافق‌ها، ارتباط مستمر با هیئت‌های تجاری خارجی، حمایت از بنگاه‌های کوچک و دانش‌بنیان و ارائه گزارش از وضعیت پروژه‌ها می‌تواند ارزش اقتصادی این رویداد را افزایش دهد.

این پیشنهادها از ارزش کار انجام‌شده نمی‌کاهد؛ برعکس، راهی برای حفاظت از دستاوردهای نمایشگاه و تبدیل آنها به نتایج ملموس است. هرچه این فرایند شفاف‌تر و منظم‌تر باشد، اعتماد فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران نیز تقویت خواهد شد.

پایان یک نمایشگاه، آغاز یک مسیر

شیراز اکسپو ۱۴۰۵ با مشارکت صدها مهمان خارجی، ۱۵۵ غرفه، معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری و شکل‌گیری مذاکرات و توافق‌های تجاری، ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه روابط اقتصادی فارس ایجاد کرد. گزارش‌های منتشرشده درباره قراردادهای میان صنایع بزرگ و شرکت‌های تولیدی و دانش‌بنیان، همچنین توافق‌های اولیه سرمایه‌گذاری، نشانه‌هایی امیدوارکننده از حرکت به سمت همکاری‌های جدید هستند.

اکنون وظیفه مدیریت اقتصادی استان، دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و فعالان اقتصادی است که این فرصت‌ها را حفظ کنند و اجازه ندهند ارتباطات شکل‌گرفته با پایان نمایشگاه به فراموشی سپرده شود.

در این میان، تلاش دکتر مسعود گودرزی و مجموعه همکاران او برای طراحی و پیشبرد این رویداد شایسته قدردانی است. نگاه به بازارهای هدف، توجه به تکمیل زنجیره‌های ارزش، تأکید بر پیگیری توافق‌ها و تلاش برای پیوند دادن ظرفیت‌های فارس با سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی، می‌تواند زمینه‌ساز مرحله تازه‌ای از توسعه اقتصادی استان باشد.

عنوان این مقاله، «پایان اکسپو، شروع شیرازِ مسعود است»، بیش از آنکه به پایان یک رویداد اشاره داشته باشد، بر آغاز یک مسئولیت تأکید می‌کند؛ مسئولیت تبدیل فرصت به نتیجه، ارتباط به همکاری، تفاهم به قرارداد و سرمایه به تولید و اشتغال.

اگر این مسیر با جدیت ادامه پیدا کند، دستاوردهای شیراز اکسپو می‌تواند در آینده نزدیک و دور، در رشد صنعت، توسعه تولید، گسترش صادرات و جذب سرمایه‌گذاری برای فارس نمایان شود.

شیراز اکسپو به پایان رسیده است؛ اما فرصت‌هایی که ایجاد کرده، تازه در ابتدای راه‌اند. اکنون زمان آن است که ثمره این تلاش‌ها در کارخانه‌ها، مزارع، بنگاه‌های اقتصادی و فرصت‌های شغلی استان دیده شود.

پایگاه خبری مماسن، ضمن قدردانی از دکتر مسعود گودرزی و تمامی دست‌اندرکاران این رویداد، امیدوار است شیراز اکسپو به سنتی پایدار در اقتصاد فارس تبدیل شود؛ سنتی که هر سال، نه فقط با غرفه‌های بیشتر، بلکه با قراردادهای اجرایی، سرمایه‌گذاری واقعی و دستاوردهای ملموس‌تر برای مردم استان، از دوره پیشین خود فراتر رود.

Shirazexpo